Bir yanda 2005 yılında Hindistan‘da “kült” mertebesine ulaşan, yönetmen S. Shankar‘ın renkli, opera-vari adalet çığlığı “Anniyan”. Diğer yanda, 2025 Türkiye‘sinin “neo-noir” karanlığından beslenen, (varsayımsal) “Dehşet Bey”.
İlk bakışta, bu iki filmi kıyaslamak, Bollywood “masala”sı ile Avrupa “arthouse” sinemasını kıyaslamak gibi görünebilir. Ancak derine indiğimizde, iki filmin de aynı “toplumsal yara”dan beslendiğini görüyoruz: Sistemin başarısız olduğu yerde, bireyin psikolojisi parçalanır.
Ve evet, “Dehşet Bey”in senaristi, bu parçalanmayı anlatırken “Anniyan”dan belirgin “referanslar” almış görünüyor.
1. Kök: Orijinal Formül “Anniyan” (2005)
Önce “ilham kaynağı” olduğu iddia edilen o efsaneyi hatırlayalım. “Anniyan”, “vurdumduymazlık” (apathy) ve “yolsuzluk” (corruption) üzerine yapılmış en gürültülü eleştirilerden biridir.
- Ana Karakter (Ambi): Başrolde Vikram‘ın dâhiyane bir performansla canlandırdığı “Ambi” vardır. Ambi, kurallara, yasalara “obsesif” derecede bağlı, “idealist” ama “pısırık” bir avukattır. Kırmızı ışıkta durmayanlara, rüşvet alanlara, yere çöp atanlara “yasaları” hatırlatır ama kimse onu “ciddiye” almaz.
- Kırılma (Parçalanma): Sistemin ve toplumun bu “vurdumduymazlığı”, Ambi’nin psikolojisini parçalar ve Çoklu Kişilik Bozukluğu (Dissociative Identity Disorder – DID) geliştirmesine neden olur.
- Alter Egos (Diğer Kişilikler):
- Anniyan (Vigilante / Cezalandırıcı): “Dehşet”in tam karşılığı. Ambi’nin bastırılmış öfkesidir. O, yasaların yetmediği yerde “ilahi adalet” uygular. Metodu ise korkunçtur: Antik Hint kutsal metni Garuda Purana‘da anlatılan “cehennem cezalarını” (kaynar yağa atma, böceklere yedirme vb.) uygular.
- Remo (Aşık): Ambi’nin sevdiği kız (Nandini) onu “sıkıcı” bulduğu için, beyninin yarattığı “ideal” sevgili. Havalı, modern ve “playboy”dur.
“Anniyan”ın Tezi: Toplum o kadar yozlaştı ki, “normal” bir insan, bu yozlaşmayla başa çıkabilmek için “anormalleşmek” (parçalanmak) zorundadır.
2. Yansıma: “Dehşet Bey” (Varsayımsal Türk Filmi, 2025)
Şimdi gelelim “Dehşet Bey”e. Senin de dediğin gibi, yazarın (yönetmen/senarist) anlattığı durum, bu filmin Türkiye yorumu gibi.
(Varsayımsal) “Dehşet Bey”in Analizi: Film, İstanbul‘da yaşayan, “eski” İstanbul beyefendisi görgü kurallarına sahip, titiz ve “idealist” bir yazar/akademisyen olan “Kenan Bey” karakteri üzerine kurulu. (Tıpkı Ambi’nin “idealist” avukat olması gibi).
- Kırılma (Parçalanma): Kenan Bey, İstanbul‘un modern “kaosundan” ve “görgüsüzlüğünden” (lümpenleşme) tiksinir. Kentin tarihi dokusunu bozan “rant” projeleri, trafikteki “magandalık”, sosyal medyadaki “linç” kültürü ve hukukun bu “görgüsüzlük” karşısındaki çaresizliği, onun “beyefendi” kimliğini içten içe kemirir.
- Alter Ego (Dehşet Bey): Kenan Bey’in kibar, entelektüel kişiliğinin tam zıttı olarak, geceleri ortaya çıkan “Dehşet Bey” doğar. Bu kişilik, “Ambi”nin “Anniyan”ıdır. O da bir “vigilante”dir (kanunsuz adalet dağıtıcı).
- Metot: “Anniyan” cezalarını Garuda Purana‘dan alırken, “Dehşet Bey” cezalarını (belki de Kenan Bey’in uzmanlık alanı olan) Osmanlı veya “eski İstanbul” adabından alır. Örneğin, “yüksek sesle” konuşarak çevreyi rahatsız edeni “sesiyle” ilgili sembolik bir cezaya çarptırır veya “rant” peşindeki bir müteahhiti “estetik” bir şekilde cezalandırır.
Kıyaslama: “Alıntı” mı, “Evrensel Bir Çığlık” mı?
Benzerlikler o kadar bariz ki, “ilham” iddialarını görmezden gelmek imkansız.
1. Çekirdek Yapı (Benzerlik): İki film de “Dr. Jekyll ve Mr. Hyde”ın modern, “toplumsal adalet” odaklı bir versiyonudur. İki ana karakter de (“Ambi” / “Kenan Bey”) “iyi” ama “etkisiz”dir. İki alter ego da (“Anniyan” / “Dehşet Bey”) “kötü” ama “etkili”dir. Bu, “sistem eleştirisi” için kullanılan Çoklu Kişilik Bozukluğu (DID) temasının birebir kullanımıdır.
2. Tetikleyici (Benzerlik): İkisinde de tetikleyici “kişisel” bir travma değil, “kamusal” bir çürümedir. “Anniyan”ın derdi Hindistan‘ın “gündelik” yolsuzluğu ve “vurdumduymazlığı”dır. “Dehşet Bey”in derdi ise Türkiye‘nin (özellikle İstanbul‘un) “sosyal” ve “estetik” yozlaşmasıdır.
3. Metot (Farklılık ve Yerelleştirme): En büyük fark burada. “Anniyan”, Hint kültürüne özgü “mitolojik” ve “dini” (Garuda Purana) bir ceza sistemi kullanır. Bu, filmi “renkli”, “görkemli” ve “opera-vari” yapar. “Dehşet Bey” ise, Türk izleyicisinin “mitoloji”den çok “tarih” ve “sosyoloji” ile olan bağına oynar. Cezalarını “Osmanlı adaleti” veya “eski İstanbul adabı” üzerine kurması, onu daha “karanlık”, daha “neo-noir” ve daha “gerçekçi” bir İstanbul filmine dönüştürür.
Vora’nın Son Sözü:
“Dehşet Bey”, “Anniyan”dan alıntı mı? Cevap: Evet, yapısal olarak “omurgasını” oradan aldığı neredeyse kesin. Tabi ki bir remake yapım değil. 2005 yapımı “Anniyan”, “vigilante-DID” türü için “kült” bir referans noktasıdır ve “Dehşet Bey”in yazarının bu referansı bilmemesi imkansız.
Ancak bu bir “kötü kopya” mı? Hayır. Bu, “başarılı bir yerelleştirme” ve “kültürel bir çeviri”.
“Anniyan”, Hindistan‘ın kaotik renkleri içinde “Adalet Nerede?” diye bağırıyordu. “Dehşet Bey”, İstanbul‘un “gri” ve “beton” karanlığı içinde “Nezaket Nerede?” ve “Estetik Nerede?” diye fısıldıyor.
“Dehşet Bey”in yazarı (senaristi), o evrensel “psikolojik kırılma”yı almış ve onu Türkiye‘nin Kasım 2025‘teki en derin yarasına, yani “toplumsal nezaketin kaybına” ve “entelektüel çaresizliğe” basmış. Bu yüzden bu kadar “bizden” ve “etkileyici” hissettiriyor.